آفات حکومت دینی

۹ اردیبهشت ۱۳۸۶

مصطفی ملکیان:
«یکی از پیامدهای اجتناب‌ناپذیر این وضع که تفسیر دین به دست خود صاحبان قدرت سیاسی باشد این است که اینان چیزهای کوچک را بزرگ جلوه می‌دهند و چیزهای کلان را خرد. حضرت عیسی(ع) خطاب به علمای یهود می‌فرماید: «وای بر شما ریاکاران که زکات نعنا و شوید و زیره را می‌پردازید و اعظم احکام شریعت یعنی عدالت و رحمت و ایمان را ترک کرده‌اید … ای رهنمایان کور که پشه را از صافی می‌گذرانید ولی شتر را فرو می‌بلعید» این یعنی بزرگ کردن چیزهای کوچک و کوچک داشتن چیزهای بزرگ. به چیزهایی امر غلاظ و شداد می‌کنند که اگر هم معروف باشند معروف‌های کوچکند و از چیزهایی نهی شدید و اکید می‌کنند که اگر هم منکر باشند منکرات خردند.، ولی از سوی دیگر، معروف‌های بزرگ و منکرات کلان را به چیزی نمی‌گیرند. و من صریحاً عرض می‌کنم که نسبت به این پدیده باید جداً حساس و هوشیار باشیم.»
و
« آفت دیگر این است که حکومت دینی فقط بخواهد در جامعه کار خوب انجام گیرد و کار بد انجام نگیرد، تعجب نکنید، توضیح می‌دهم. آنچه حکومت دینی باید درصدد آن باشد این است که در جامعه، انسان‌های با فضیلت پدید آیند که طبعاً کارهای خوب می‌کنند و گرد کارهای بد نمی‌گردند. اما اگر سیاست ما و خط مشی ما بر این باشد که کار خوب انجام گیرد، نه این که انسان با فضیلت پدید آید، آن وقت کم‌کم به اعمال زور و خشونت کشیده می‌شویم. چون اگر غرض و غایت ما فقط این باشد که در صحنه ظاهری اجتماع کار خوب ببینیم این غرض و غایت را به راه‌های گوناگون که سهل‌الوصول‌ترین آنها اعمال زور و خشونت و ایجاد حکومت پلیسی و تقویت قوه قضاییه و توسعه حبس و زندان است، می‌توان محقق کرد. ولی از ایجاد چنین اجتماعی چه سودی حاصل است؟ اجتماع نیک آن است که اعضایش از سر رضا و رغبت گرد کار بد نگردند و این تعبیر دیگری است از اینکه بگوییم صاحب فضیلت باشند. انسان‌های صاحب فضیلت را از راه زور و خشونت و تهدید و ارعاب نمی‌توان پدید آورد.»
و
«حکومت‌هایی که فقط به صحنه ظاهری جامعه التفات دارند چه دینی باشند و چه غیردینی یا ضددینی و چه بخواهند و چه نخواهند دیر یا زود و کم یا بیش به دو آفت مبتلا می‌شوند: یکی نظارت افراطی و دیگری خشونت افراطی. و این دو آفت سبب می‌شوند که جامعه به جای این که متشکل از انسان‌های معنوی شود، تبدیل به مجموعه‌ای از انسان‌های بی‌صداقت، منافق، ریاکار و چاپلوس و عوام‌فریب گردد. خلاصه، تاکید بر ظاهر و غفلت از باطن افراد آفت حکومت دینی می‌تواند بود»

در این آدرس:
http://manaviat.blogfa.com/post-134.aspx

۳ comments

  1. بسم الله الرحمان الرحیم. سلام علیکم.
    هزار تا ملکیان و سروش و خمینی و خامنه ای مطلب بفرمایند، ما باید خودمان متفکرانه موضوع را بررسی کنیم. اجمالاً، دین تعین ندارد. دینی بودن حکومت یا دینی نبودن حکومت، گویا در بیشتر موارد به امر و نظر و سلیقه ی حاکمان است. حکومتها، به دین و هنر و ورزش و ادبیات و فرهنگ و حتا روسری ی مردم کار دارند. در اروپا، در بعضی نقاطش، می گویند الّا و بلّا دختران و زنان باید بدون روسری در فلان مکانها وارد شوند. در این جا، مقیدند وقتی بانوان به محضر رهبر می روند، چادری باشند. مقیدند به «صلوات بر محمد و آل محمد» در ابتدای اخبار تلویزیون. این «صلوات بر محمد و آل محمد»، قاعدتاً اراده ای عالی در صدا و سیما است. و اما بعد:
    میلیونها تومان (شاید مجموعاً برابر با میلیاردها تومان) به بانوان هنرپیشه پرداخت کردند تا در حدود یک سال قبل، در سریالهای جذاب تلویزیون، «حجاب برتر» را تبلیغ کنند. تبلیغ کردند. البته گمان نکنم بانوان هنرپیشه ی مذکور، پوشش خودشان در واقع مانند توی فیلم و سریال باشد. خُب. میلیاردها تومان «از جیب ملت شریف ایران» هزینه شد، تا حجاب برتر را تبلیغ کنند. ظاهراً مؤثر واقع نشد. حالا با چوب و چک و لگد وارد شده اند. در هر دو حالت، از جیب ملت شریف ایران هزینه می شود، و به ملت شریف ایران ظلم می شود. ماها موش آزمایشگاهی هستیم.
    ملکیان در بحث با آدمهای نسبتاً ملّا، در موضوع حکومت، در تنگنا قرار می گیرد.
    ***
    ادعا می شد حکومت معاویه دینی است. ایضاً یزید. شاید حاکمان واقعاً دیندار و دین دوست، کمتر تبلیغ می کنند و بیشتر کار و فعالیت. پنج سال حکومت علی، در تاریخ بشر می درخشد.

  2. سید یاسر! روشن نمای فکر و فکارت!
    از ملکیان و دباغ عزیز! و دگران گفتی؛ اما به هر حال حکومت دینی نه مبتنی بر اجرای خشونت جهت استمرارش است. جایی ـ در هر نوع حکومتی ـ البته مأمور شاید زیاده خرج کند؛ اما فلسفه حکومت دینی نه خشونت است.
    پیوند زدی، پیوند کردم.

  3. قائم پناه

    این چیزهایی که آقای ملکیان گفته درسته ولی بایستی توجه کرد که اینها مشخصات فازهای اولیه حکومت دینی می تونه باشه. حکومت دینی یک چیز ایستا نیست که از اول تا آخر محکوم به یک وضعیت ثابت باشه. بلکه یک موجودیت هوشمنده که بازخوردهای رفتارهای خودش رو از محیط دریافت می کنه و بتدریج تجربه مند می شه و سعی می کنه اشکالات خودشو کم کنه. ضمن این که حکومت هرچقدر هم دیکتاتورمنش باشه در هر حال چیزی جدا افتاده از کلیت جامعه نیست. اگه دموکراتیکتر باشه تغییرات روانتر و نرمتر انجام می شه و اگه استبدادی باشه تغییرات خشنتر عملی می شوند. چون ما با یک سیستم هوشمند روبرو هستیم همین اشکالاتی که آقای ملکیان اشاره کرده اند و هر اشکال دیگه ای که هر کدوم از ماها و غیر از ماها به ذهنش برسه دیر یا زود بالاخره مورد توجه حکومت دینی هم قرار می گیره و حکومت چه خودش و چه تحت تأثیر خواسته های مردمی در صدد رفع این اشکالات برمیاد. در واقع منتقدین چیزی جدا یا فراتر از موجودیت حکومت دینی نیستند و قادر نیستند اشکالی بهش وارد کنند که خود حکومت دینی به طور منطقی نتونه متوجهش بشه و اصلاحش کنه. با توجه به این موضوع فعلاً این طور به نظرم می رسه که اگه می خواهیم اشکالی به حکومت دینی بگیریم بایستی مثلاً ثابت کنیم حکومت دینی قادر نیست مثل یک موجود هوشمند بازخوردهای محیط رو دریافت کنه و در رویه های خودش تغییرات متناسبی اعمال کنه. آیا چنین ادعایی مطرح شده؟
    و توجه داشته باشیم موضوع فقط حکومت دینی نیست
    بلکه حضور اجتماعی دینه. جامعه فقط حکومتش نیست.

Leave a Reply