درباره‌ی «کتاب» در قرآن

۱۶ مهر ۱۳۸۷

چندی پیش حضرت داریوش در وبلاگ خود از نوع کاربرد واژه‌ی کتاب در قرآن استفاده‌ای کرده بود و روایتی از آن استفاده را در قالب پستی کوتاه در وبلاگ خود گذارده بود. استفاده‌ی او چنین بود که از کاربرد واژه کتاب در قرآن بر می‌آید که منظور از آن صرفا قرآن نیست بلکه تعبیر عامی است که شامل کتب وحیانی سابق هم می‌شود. یکی دو نفر از دوستان عزیز حوزوی من از دیار مشهد کامنت گذاشته بودند و تردیدهایی ادبی نسبت به این برداشت روا داشته بودند. واقعیت امر این است که آن تردیدها به نظر من وارد نبود و در صدد بودم به آن نکته‌ی ادبی پاسخی بدهم که دیگر ایام فراق و فراغ به سر آمد. امروز داشتم به عنوان تکلیف درسی متنی از اسلام‌شناس شهیر پاکستانی فضل الرحمان می‌خواندم که دیدم مویّد از غیب و بلکه از شهود رسید. (توجه کنید مویّد نه دلیل). فضل الرحمان هم می‌نویسد (ترجمه از من است):

«واژه‌ی "الکتاب" در قرآن اغلب برای اشاره به کتاب آسمانی (scripture) خاصی به کار نمی‌رود بلکه واژه‌ی عامی است که به کل کتاب‌های وحیانی اشاره دارد. این کاملا طبیعی بود که محمد [ص] انتظار داشته باشد تمام امت‌ها به قرآن ایمان بیاورند درست بدین خاطر که او و یارانش، مومن به تمام کتب [آسمانی پیشینیان] اند.»

Fazlur Rahman, “Pre-Foundations of Muslim Community in Mecca’ in The Arabs and Arabia on the Eve of Islam (Aldershot, UK; Brookfield, VT: Ashgate, 1999), p 191.  

نکته‌ی ادبی‌ای هم که دوستان گفته بودند این بود که در الکتاب، ال و لام معرفه، کتاب را منحصر در قرآن می‌کند در حالی که به نظر بنده می‌توان الف و لام را به معنی ال عهد ذهنی گرفت و آن عهد ذهنی هم همین است که ما ام الکتابی داریم که کتب وحیانی نازل شده مصدایقی از آن کتاب اند.

(ببخشید من خیلی سرم شلوغ شده و مثل سابق هم اینترنت در اختیارم نیست (بانو هم آمده و خلاصه چند جهته سرم شلوغ شده) و گر نه خیلی دوست داشتم در مورد تجربه رفتن به گوشه‌ی سخنرانان (Speaker’s corner) در هاید پارک برایتان بنویسم و البته همراه با عکس در وبلاگ بگذارم ولی کم کم دارد این مطلب بیات می‌شود چون مربوط به یکشنبه هفته‌ی پیش است. حالا شاید باز فراغی شد نوشتم‌اش.)

 

۶ comments

  1. البته کتاب قرآن جامع کتب قبلی هم بوده…پس زیاد فرقی نمی کند۱

  2. سلام سید جان. خبری ازت نبود ، خیلی خوب کردی نوشتی. ما اینجا ریز اخباری که از جانب شما می رسه رو هم پیگیری می کنیم چه رسد به نوشته های وبلاگ.
    به بانو سلام برسان.
    yaser: mamnoon mahmoud khane. jenab-e boostani az tarigh-e email zekr-e kheyr-e shoma ra dasht.

  3. نسیم

    البته شمااگه به کلی ننویسی هم خیلی مشکلی پیش نمیاد

  4. واقعا درستی هر دو تعبیر چه اشکالی دارد؟

  5. علی بداغ آبادی

    با سلام خدمت استاد عزیزم .
    چندی قبل که به وبلاگ شما سری زدم با این پست روبرو شدم(کتاب) .در همان موقع میخواستم مطلبی بنویسم اما کار های دیگرم این اجازه را نمیداد (تا امروز).
    با رجوع به کتابهای وجوه ونظائر می توان فهمید که واژه الکتاب در قرآن کریم به چه معنایا معانی آمده است.در بعضی از این کتب ۱۴ معنا برای این واژه بیان نموده اند.در بعض دیگر ۱۰معنا.برخی از آن معانی عبارتند از “القرآن-التوراه-الصحف-العده(دال با تشدید)-اللوح المحفوظ-الکتب کلها-الکتابه-الزبور-الفرض-القضاء-کتاب سلیمان(ع)و بلقیس-الانجیل-المکاتبه”این معانی در مورد تمامی آیات صادق نمیباشند بلکه هر کدام از این معانی آیه یا آیاتی مخصوص به خود دارد .
    با عرض پوزش از شما بخاطر مزاحمت .(انشاءالله که مفید باشد)
    دوستدار شما بداغ آبادی
    yaser: salam aziz mamnoon ke yad-e ma kardi eradat daram az nokteat mamnoonam.

  6. فرایاد

    با سلام،
    در مورد
    کتاب”، علی طهماسبی در “مریم مادر کلمه” نیز تفسیر متفاوتی کرده اند که به نظر من زیبا می نماید.
    اگر نخوانده اید و علاقه دارید امر بفرمایید scan کرده، پیشکش می کنیم;)
    یاسر: بله من یادم از این اثر نبود اگر دارید بفرستید من به آرای ایشان و البته خود ایشان علاقه دارم. آخرین ها از نسلی هستند که دیگر باید لای کتابها دنبالشان گشت: آزاده و حقیقت جو.

Leave a Reply