تذکره‌ی حبابیّه

۷ دی ۱۳۸۷

آنقدر این ایام فرصت که می‌کنم سری به جهان زیبای تذکره الاولیاء می‌زنم که کم کم احساس می‌کنم بر قلم‌ام دارد تذکره‌ی پاره‌ای از اولیای ِ (ولو فرضی ِ) خدا جاری می‌شود. این نمونه‌ای فرضی از آن اولیاست که من دوست دارم باشد و نادراً در گوشه و کنار هست:

و از عالمان دین و سالکان طریق کسی بود که از خلاف آمد عادت، ملحدان و دهریان و ستیهندگان با شرع و شریعت را مایه‌ی برکت می‌دانست. وقتی مر او را پرسیدند یا للعجب این برکت از چه رو است؟ پاسخ همی می‌داد از آن رو که آنان اهل شرع را به جنبش وا ‌می‌دارند تا از شریعت در قبال خصم دفاع کنند و در این میانه اهل شریعت شرع را بهتر می‌شناسند و آداب جدال احسن با مدعی را نیز فرا می‌گیرند و گر این نباشد خیال‌شان از باب دین آسوده گردد و کار ایمان را سهل ‌گیرند و این خللی در ایمان آنهاست چرا که مسطور آمده احب العمال اصعبها، محبوب‌ترین اعمال دشوارترین آن‌هاست و این کافران‌ باشند که کار ایمان را بر مومنان سخت ‌کنند و می‌افزود برکت بیش از این باشد. و وقتی او را می‌گفتند زدنا شیخنا می‌افزود برکت دیگر آن باشد که اهل شریعت در کارزار آن جدال‌ها به فراست دریابند که نه هر آن‌که در لباس اهل شریعت است از جرگه‌ی متحرّیان حقیقت‌ است و نه هر که از اهل شریعت نیست از زمره‌ی پوشانندگان حقیقت.

گویند گاهی که اهل عصبیتی مر او را کافر می‌خواند بر او غیض می‌آورد که: تمهت مزن! ما را هنوز به مقام منیع کافری راهی نیست و دیگر باره رقت می‌آورد که کاش کافر بودم و از کلام علی منقول از کمیل می‌افزود که: کم من ثناء جمیل لست اهلا له نشرته، چه بسیار که مرا به صفت کفر خواندی اما مرا لیاقت این صفت نبودی.

گویند در تمام عمر حج نگزارد. مر او را می‌گفتند پیرمرد! آفتاب لب بومی حجی بگزار تا دهان طاعنان بسته شود. گاهی که پاسخ می‌داد می‌گفت تا مستمندی در این عالم هست مرا تاب درهم و دینار حج دادن نیست. مشهور است که هر ساله ایام ذی حجه خرج یک حاجی به مستمند می‌داد و دلشکسته‌ای می‌یافت، احرام می‌پوشید و گرد او طواف می‌کرد. می‌گفت: چگونه باشد که خدا در سنگ و چوب باشد اما در قلب و دل نباشد، خودش فرموده انا عند قلوب المنکسره، من در دل‌های شکسته حاضرم.

جهودی از مریدان‌اش روزی نزدیک شیخ آمد و گفت: اسلام بر من عرضه کن تا مسلمان شوم. شیخ گفت مسلمان آن است که ظلم نکند. جهود در فکر رفت، شیخ گفت: دانستم، بر سر آنی که اقرار به نبوت مصطفی را همچون عیار مسلمانی از من بنیوشی؟ اشارت ‌کرد به مدرس احمد حمراء، از فقیهان عصر، که یعنی متاع‌ات را در آن دکان می‌یابی. جهود گفت چه باشد اگر من کوشم که ظلمی نکنم و بر شریعت موسی بمانم؟ شیخ بی درنگ در آمد که: زهی سعادت. جهود برفت و هم‌او بود که در شهر نانوا بود و به درستی و کاردانی چنان شهره گردید ‌که مسلمان و نصرانی از او نان می‌خریدند.

از جملات اوست: لیس الکفر الا العدول عن الفحص و التحقیق، یعنی کفر نیست مگر رها کردن جستجوی حقیقت؛ و نیز از اوست: لا رفث افضل من التاله، ناسزایی بالاتر از خدایی کردن نیست، یعنی غیر خدا را نسزد که خدایی کند و در همین باب از او آورده اند که گفت: من قبل قولا من قائل بغیر سلطان فقد اخذه الها دون الله، هر که سخنی را از سخنوری بدون دلیل بپذیرد هر آینه سخنور را به جای خدای گرفته است و نیز از او منقول آمده است: ظلمک نفسک عند ظلمک غیرک اشد من ظلمک غیرک. آن هنگام که به دیگری ستم می‌کنی بیدادی که به خود می‌کنی بیش از آن ظلمی است که به دیگری می‌کنی. 

۱۰ comments

  1. اولا اینکه متشکر بابت فراهم کردن فرصت مطالعه بخشی از کتب پرارزش تاریخی که این گوشه دنیا کمتر گیر می آید ثانیا عجب سخن گهرباری است “نه هر آن‌که در لباس اهل شریعت است از جرگه‌ی متحرّیان حقیقت‌ است و نه هر که از اهل شریعت نیست از زمره‌ی پوشانندگان حقیقت.” و ثالثا سر زنده و شادکام باشید.
    یاسر: متشکرم برادر اما متوجه نشدم که کدام کتاب ها را می فرمایید.
    پیروز باشید

  2. اگر اشتباه نکرده باشم کتابی هم بنام تذکره اولیا داریم. حالا شاید شما در ابتدا این نام را موصوف بر نوشته خودتان بکار برده باشید اما بکل منظورم به آنچه در ادامه آورده اید بود.
    یاسر: ممنون

  3. سلام حضرت آقا یاسر ، چون شما تصریحا مرقوم نفرمودید که این نوشته خودتان است و فقط از کتاب تذکره الاولیاء الهام گرفته اید برخی گمان می برند این نقل از کتاب مذکور است. بسیار زیبا و دل نشین بود
    یاسر: نه این متن از خودم است اما کاملا الهام گرفته از روح این کتاب معنوی و روحانی است به ضمیمه خطورات خودم. ممنون

  4. سلام سید جان.تذکره الاولیائت را خواندم،الحق که اینگونه اولیا رافقط در کتاب تو باید جست چرا که تلقی تو از کفر و ایمان عجب چیزیست نایاب که فقط خودت آن را فهمیده و لمس می کنی.شاد باشی حکیم.
    یاسر: ممنون محمود خان از دیار ام ااقرا چه خبر حال همشیره چطور است؟

  5. محمد

    از غزه خبر داری؟ یا فقط برای بنی یعقوب حنجره می درانی؟
    فقط حکومت ایران و حاکم معدلت پرور ایران ادعای عدالت دارند یا میزبانان شما هم مدعی حقوق بشرند؟
    شاید هم در رسانه های محبوب شما خبری از غزه نیست؟
    شیخ الازهر هم می گفت: در غزه چه خبر است؟ خبری ندارم.
    خوب است؛ با همان تذکره با [...] مشغول باشید و به فقاهت نوین و یا سنتی با گرایش «مرنج و مرنجان» بپردازید ثوابتان با عقل.

  6. آقای میردامادی عزیز ـ اشکال این دید ماقبل مدرن در آن است که هنوز بر دوگانه بینی مسلمان‌‌ـ غیرمسلمان تکیه دارد. آنچه شما امری مثبت تلقی می کنید آن است که در این قصه‌های اخلاقی، «مسلمانی» چنان وسیع تعریف شده که کافر و یهود را بزرگوارانه زیر عبای خود می گیرد؛ آنچه که از قبل و به طور «بنیادی» (فاندیشنال) نیک است، اکنون جداسری نمی کند و نیکی اش را همچون فیضی بر گبر و ترسا و یهود و ملحد هم تسری می دهد. هرچند این طبع بلند قابل تقدیر است و در کشور ما، با وجود آنهمه سنن عرفانی، بسیار کمیاب؛ و بدون شک جا دارد آنرا همچون رفتاری اخلاق محور به همهء هم‌کیشان توصیه کرد، اما هیچ چیز در این سنت عرفانی وجود ندارد که ما را برای فهم «برابری» مدرن و پسامدرن آماده سازد. (و هیچ چیز تضمین نمی کند که در شرایط بحران اجتماعی آن «سعهء صدر» برگشت‌ناپدیر نباشد؛ آن نانوا یا جواهرفروش همواره در ذهن ما «جهود» است، البته از نوع «نیکوکار»، اما هم او در شرایط بحران به سادگی دوباره تبدیل به آماج تنفر می شود؛ زیرا در بحران، تنفر و خشم از وجدان فردی برنمی خیزند بلکه از عصبیت جمعی و قبیله ای و از «خطر فرضی معطوف به هویت قبیله» سربرمی کشندــ. نمونه‌های تاریخی به اندازهء دفتر تاریخ!)
    در مدرن و پسامدرن، تفاوت میان هویت اسلامی «خود» و هرآنچه «دیگری» است از قبل در ضمیر ما از میان رفته است. پیشاپیش برای ما نامها و عناوینی چون ملحد، کافر، جهود، بهایی، و غیره بی معنی شده اند، و چون چنین شده، خود «مسلمانی» هم به مثابه «هویت» یا «نقطهء تعلق» رخت بربسته و جای خود را به چیزهای دیگری داده است.
    ارادت ـ عبدی کلانتری
    یاسر: عبدی کلانتری عزیز من بعید می دانم اشکال از خود دوگانه کافر-مومن باشد. این دوگانه هم می تواند روزگاری مانند بسیاری از دوگانه های دیگر مثل رئالیست و آنتی رئالیست شهری و روستایی شرقی و غربی شود که گاهی اوقات برای توصیف آدمیان به کار می روند اشکال به نظر من در خود این دوگانه ها نیست بلکه در اوصافی است که بر آن دوگانه ها بار می شود: اگر روستایی است پس عقب مانده است اگر کافر است پس نجس و محروم از حقیقت است اگر انتی رئالیست است پس سوفسطایی است و …
    در این جهان مدرن هم والله هزار و یک نوع تمایزهای هویتی باقی مانده است روزنامه های همین انگلیس خصوصا زردنامه هایشان پر است از گزارش هایی ضدمهاجر که اینها آمده اند و جای ما را تنگ کرده اند.
    بعید می دانم تا مسلمانی باشد دو گانه کافر و مومن پاک شود تنها کاری که می توان کرد تلطیف احکامی است که بر این دوگانه بار می شود آن هم با مدد گرفتن از بخش تلطیف شده ای از همان سنت.
    با این حال معتقدم که حالت ایده آل آن است که خط کشی ها برچیده شود و اتفاقا این هم یکی از توصیه های صوفیانه است که می گوید در مورد دیگران داروی مکن که چندی پیش به نقل از حسین بصری آوردم اما این توصیه زیاده ایده الیستی است و به نظر من امکان عمومیت یافتن ندارد.
    ضمنا مشکل جهان اسلام به نظر من بیشتر توسعه نیافتگی است تا آموزه های خشن اسلام. هر چه کشور های اسلامی توسعه متوازن بیابند احتمالا اسلام شان هم شانس تطابق با دموکراسی و حقوق بشر را بیشتر پیدا خواهد کرد.

  7. آن سالک طریقت در آن سوی آب
    آن صاحب وبلاگ حباب
    شبی رنجیده خاطر دست به قلم بردی و حروفی نگاشتی تا کسی خواند و بر این روش که فرمود، نماند.
    خلق را عجب آمد از این گفتار که این سخنان را از نزدیک بر ما خوانند، تاثیری ننهد، چون باشد که بی‌هرم نفسی بر هر کسی کارگر اوفتد؟!
    یاسر: آقا یک تذکره الاولیا بنویس برادر اینکاره ای مثل این که

  8. amir

    درود برادر
    امشب همان حالی را پیدا کردم که در چهارده سالگی با خواندن ترجیع بند هاتف دست داده بود تازه تحقیق کودکانه ای از مناظرات امام رضا با اهل کتاب تحویل داده بودم که به یکباره همه ساختار اعتقادی و فکری ام را به هم ریخت یک هفته فقط باخودم تکرار میکردم که یکی هست و هیچ نیست جز او… چه مغازلاتی با هاتف می کردم
    روزها مست اقاقی های او
    از خوددم خالی پر از او می شدم
    تا بیاسایم دمی بر دامنش
    من برایش بچه آهو می شدم
    روزگار شیرینی بود و طفلک من که دیگر ان من نیستم
    بگذریم
    اگر برما غیظ نمی اورید
    یاد اور ی کردیم که میل بفرمایید نیکفر را
    یاسر: چشم عزیز حدس می زدم یادم برود البته از کمبود حافظه است نه از نقص ارادت ها

  9. هاشم امامدادی

    زیبا بود یاسر جان به جای قلم شیخ در ابتدا اشتباه گرفتم که از این تقصیر عذر خواهم!
    منتظر دیدارت در ایران هستم.
    مسرور باشی
    یاسر: ممنون عزیز شما هم صاحب سرور باشی که هستی!

  10. زهرا

    لذت بسیار بردم آقای میردامادی. ممنون

Leave a Reply